DE PROBLEMATIEK VAN CONDENSATIE EN SCHIMMELVORMING : Wij informerten U !

Wat is condensatie?

Elk jaar opnieuw krijgen wij tussen het begin van de herfst en het einde van de winter honderden telefoontjes. Mensen die last hebben van overvloe­dige waterdamp op de ramen en ruiten, tot zelfs op de muren en plafonds. Daarop verschijnen dan soms – vooral in de hoeken – zwarte schimmels. Vaak gaat dit ook gepaard met vervelende geurtjes die kleerkasten binnendringen en kleren en schoenen aantasten.

Uit ervaring weten wij meestal snel wat er precies schort. Ofwel laat de thermische isolatie van het gebouw te wensen over of de hoeveelheid waterdamp die wordt afgescheiden, is te groot voor de aangevoerde hoeveelheid frisse lucht. Dit verschijnsel doet zich voor op koude wanden, bij voorkeur daar waar de lucht blijft hangen: in hoeken, achter meubelen of lijsten, in het binnenwerk van meubelen die tegen een buitenmuur staan, ...

Dit fenomeen heet condensatie.

Maar waar komt die condensatie vandaan?

Simpel, van menselijke activi­teiten. Condensatie ontstaat door het vocht dat in het gebouw in de vorm van damp wordt geproduceerd

Waar komt dat vocht vandaan?

Enkele voorbeelden:

OORZAKEN INHERENT AAN DE STRUCTUUR EN DE STAAT VAN HET GEBOUW

• te lage globale thermische isolatiecoëfficiënt;
• gebrek aan evenwicht tussen de ther­mische isolatiecoëfficiënten van de wanden;
• waterdampondoorlaatbaarheid van de buitenlagen;
• te hermetisch buitentimmerwerk;
• foute plaatsing of afwe­zigheid van waterdichtingsmembranen;
• Opstijgend vocht (waarvan de verdam­ping de relatieve vochtigheidsgraad doet stijgen);
• Vochtigheid van de muren door slagre­gen (met ook een hogere relatieve vochtigheidsgraad tot gevolg),
• Aanwezigheid van koudebruggen.

OORZAKEN INHERENT AAN DE INRICHTING EN DE BEWONING

• onvoldoende ventilatie;
• onvoldoende verwarming;
• grote waterdampproductie (keuken, badkamer, washok);
• omvangrijke voorwerpen, lijsten of meubelen die tegen een koude muur werden geplaatst.

Hoewel deze oorzaken in principe afzonderlijk kunnen voorkomen, manifesteren ze zich in de praktijk meestal samen.

Hoe bevordert een lage temperatuur condensatie?

De maximale hoeveelheid waterdamp die de lucht kan bevatten, hangt af van de temperatuur van de lucht. Men stelt dat de relatieve luchtvochtigheid 100% bedraagt als deze maximale hoeveelheid werd bereikt.

Dit thermodynamische principe verklaart de vorming van herfstmist 's avonds en 's nachts. In de loop van de dag heeft de warme lucht een maximum aan vocht opgenomen door de grond, planten, gebouwen, enz. te drogen. Als deze lucht bij het vallen van de avond plotseling afkoelt, daalt de maximale hoeveelheid water die de lucht kan bevatten. Er ontstaan kleine waterdruppels, die mist vormen.

Waarom zet condensatie zich zo vaak op muren af?

Sinds meer dan 20 jaar produceren de glazenmakers dubbele beglazing met een thermische isolatiecoëfficiënt (k) die een stuk lager ligt dan k1,3 (hoe kleiner deze coëfficiënt, des te beter de isolatie).

De k-coëfficiënt van een monolithische bakstenen muur met een dikte van 40 cm, in perfecte staat, droog en bedekt met pleisterwerk, bedraagt k 1,33. Het ligt dus voor de hand dat condensatie­ zich in een oud gerenoveerd huis zich niet zozeer op de dubbele beglazing afzet. Eerder op de muren, die doorgaans met behangpapier of verf zijn bedekt. Zo worden die muren meestal ook rijke voedingsbodems voor schimmels.

Wat zijn schimmels?

Schimmels zijn microscopisch kleine zwammen die zich van andere plantensoorten onderscheiden door het feit dat ze geen chlorofylfunctie hebben. De koolstof die ze nodig hebben om te overleven, moeten ze dus vinden onder een andere vorm dan C02. Ze bedienen zich van de organische koolstof die in alle dierlijke en plantaardige verbindingen aanwezig is. Ze kunnen het zelfs zonder enige vorm van lichtbron stellen, als hun omgeving maar een voldoende hoge en stabiele vochtigheidsgraad heeft. De cellulose in de meeste muurbekledingen en het stof dat de muren bedekt, vormen een uitstekend voedingssubstraat voor de ontwikkeling van schimmels. Hoe onberispelijk de hygiëne van de bewoners ook mag zijn.

Waar komen de schimmels vandaan?

Sporen van schimmels, met afmetingen van om en bij de 10 micron, zijn permanent in de buitenlucht aanwezig. Per m³ vind je ongeveer 100.000 sporen. Willen deze schimmels zich op een oppervlak ontwikkelen, moet aan de volgende voorwaarden worden voldaan:

• voldoende zuurstof;
• voldoende vochtigheid;
• stabiele temperatuur tussen 5 en 25°C;
• een voedingsbodem die bij voorkeur cellulose bevat (bijv. sommige soorten behangpapier of verf).

Zodra een muur herhaaldelijk condensatieverschijnselen vertoont, worden de materialen waaruit de muur bestaat, en het pleisterwerk dat hem bedekt, blijvend nat. De vochtigheidsgraad neemt zelfs toe. Resultaat: een interessante omgeving voor de ontwikkeling van schimmels.

Gevolgen van condensatie en aanverwante fenomenen?

Esthetiek:
Schimmels op verf en behangpapier, op leer en stoffering, op kleding en linnengoed in de kasten.

Geur:
Doordringende, onaangename geuren.

Gezondheid:
Gevaar voor aandoeningen van de luchtwegen en voor reuma.

Budget:
Gevoelige verhoging van uitgaven voor verwarming, kosten voor de herstelling van de beschadigde decorelementen, beschadiging van de meubelen en kleding, medische kosten.

Wat kan je doen tegen condensatie? En tegen schimmel, veruit het schadelijkste gevolg van condensatie?

HERSTELLINGEN EN STRUCTUURVERBETERINGEN VAN DE MANTEL VAN HET GEBOUW

Controleer of er geen opstijgend vocht of vocht ten gevolge van slagregen is. Check of er geen lekken zijn in de dakelementen of leidingen. Test of de randafdichting van ramen en deuren waterdicht is. Hou er altijd rekening mee dat het warmtegeleidingsvermogen van een baksteen door vocht aanzienlijk wordt versterkt. Een groter warmtegeleidingsvermogen heeft een snellere afkoeling van de binnenkant van de muur tot gevolg. En dat verhoogt de kans op condensatie.

Controleer ook of de vloeren en ondervloeren niet doordrenkt zijn met water afkomstig van verwarmings-, aanvoer-­ of afvoerleidingen. Is dat wél het geval? Dan moet u het volledige netwerk van het gebouw met een camera laten nakijken. Zeker als het netwerk uit gevernist aardewerk bestaat (in huizen van vóór 1970).

Zorg voor een betere isolatie ter hoogte van de koudebruggen, langs de binnen- of buitenkant van het gebouw. Technisch gesproken is isolatie langs de buitenkant de beste oplossing. Om uiteenlopende redenen is dit echter niet altijd mogelijk: esthetisch aspect van het gebouw, gemeenschappelijke eigendomsregelingen, …

GEDRAGSWIJZIGINGEN

Verhoging van de omgevingstemperatuur boven de 22°C wordt deze oplossing zeer kostbaar. Bovendien kan dit zeer onaangenaam zijn, bijvoorbeeld in het geval van een te hoge temperatuur in een kantoor of slaapkamer.

Uitbreiding van de ventilatie is een uitstekende oplossing, maar verwar ventilatie niet met tocht. Een raam een hele winterdag open laten staan kan schadelijke gevolgen hebben als het metselwerk de calorieën die het tijdens een opwarmingsperiode opslaat weer verliest en bijzonder koud wordt. De bewoners sluiten bij hun terugkeer onmiddellijk het raam en beginnen met hun activiteiten en huishoudelijke taken, waarbij ze waterdamp afgeven.

In plaats van overvloedig te ventileren koopt u beter een zacht en constant ventilatiesysteem. Ventila­tiegleuven installeren in de bestaande ramen kan ook een goede oplossing zijn.

Droog de was niet langer in de woonzone. Dit veroorzaakt ongetwijfeld de duidelijkste condensatieverschijnselen, met een spectaculaire schimmelwoeke­ring als gevolg.

Stoomstrijkijzers maken de strijk een stuk makkelijker. Maar ze liggen mee aan de oorsprong van heel wat conden­satieproblemen. Zorg voor een goede ventilatie wanneer u de strijk doet.

LUCHTONTVOCHTIGERS

De elektrische luchtontvochtiger is een uitstekend systeem. Voorwaarde: er moet voldoende frisse lucht worden aange­voerd.

Wij raden het gebruik ervan aan in gebouwen die sporadisch worden gebruikt, in een buitenverblijf aan zee bijvoorbeeld. Als de afvoer van de con­densaten op het rioolnet is aangesloten, kunt u om het even wanneer in uw bui­tenverblijf aankomen en toch in heerlijk droge lakens slapen …

In de winter bieden de luchtontvochti­gers een ideale oplossing als de was in de kelder hangt te drogen.

Ze verminderen ook aanzienlijk de tijd die voor het drogen van een gebouw noodzakelijk is: een nieuwe constructie, na een behandeling tegen opstijgend vocht, na een overstroming, ... Indien u dat wenst, sturen wij u onze documenta­tie over luchtontvochtigers, voor thuis of in de industrie: BEPA en DANTHERM.

De kleine “bakken met hygroscopische zouten” zijn niet krachtig genoeg om grote luchtvolumes te behandelen. Ze mogen in principe alleen worden ge­bruikt in gesloten ruimtes met een be­perkt volume, bijvoorbeeld in een kast.

LUCHTAFZUIGINSTALLATIES

Luchtafzuiginstallaties nemen weinig plaats in en zijn gemakkelijk te instal­leren. Hun grote voordeel is dat ze over­tollige waterdamp afvoeren daar waar die werd geproduceerd. Zo voorkomen ze dat die waterdamp in de rest van het ge­bouw circuleert en verdampt. Voor een normale waterdampproductie volstaan de klassieke afzuigsystemen. Voor een grote waterdampproductie bevelen wij het gebruik aan van afzuiginstallaties met een warmtewisselaar lucht/lucht met gekruiste stroom: hiermee wordt +/- 70% van de calorieën in de uitgestoten lucht gerecupereerd. In elk geval kunnen wij sa­men met u het model kiezen dat het best aan uw behoeften beantwoordt.

De keuken moet vast en zeker met een dampkap met afvoer naar buiten worden uitgerust. De recycling-systemen kunnen beter niet worden gebruikt, omdat ze met moeite onaangename geuren verdrijven en de kookdamp niet evacueren. De dampkap met afvoer naar buiten moet systematisch worden gebruikt, vooral als tijdens het koken veel damp wordt gepro­duceerd.

De badkamer kan het best worden voor­zien van een elektrische luchtafzuiginstallatie met hygrostatische bediening. Een stijging van de relatieve vochtigheid – iemand neemt een bad of een douche, handdoeken hangen te drogen – wordt automatisch gedetecteerd door een sensor, die dan de luchtafzuiginstallatie in werking stelt en het overtollige vocht af­voert. Idealiter wordt dit systeem gecombineerd met een automatische deursluiter op de badkamerdeur. Deze is te koop bij elke goede elektriciteitszaak.

Het washok moet – net zoals de badkamer – worden uitgerust met een elektrische luchtafzuiginstallatie met hygrostatische bediening, eveneens in combinatie met een automatische deursluiter op de deur die naar de rest van de woning leidt. Deze is te koop bij elke goede elektriciteits­zaak.

MECHANISCHE VENTILATIE GECONTROLEERD MET EEN WARMTEWISSELAAR MET GEKRUISTE STROOM

Dit systeem is ongelofelijk doeltreffend en slaagt er zelfs in een heel slecht ontwor­pen huis aangenaam te maken.

Volgens ons moet dit systeem interageren met de centrale verwarming. Ondanks de aanwezigheid van een warm­tewisselaar lucht/lucht met gekruiste stroom, die theoretisch 70% van de afgevoerde calorieën kan recupereren, verbruikt dit systeem bijzonder veel ener­gie. Dit nadeel wordt enigszins gecompen­seerd door de redelijke aankoopprijs.

Voor dit systeem moeten ventilatiebuizen worden geïnstalleerd die in de woning tamelijk veel plaats innemen. Maar gezien dit systeem vooral wordt gebruikt in geprefabriceerde constructies met een ongebruikte dakverdieping, is dit niet echt een probleem.

Voor traditionele huizen, in hard materiaal, kiezen wij voor een andere aanpak, waarbij een betere thermische isolatie wordt gecombineerd met de onmiddellijke controle van de waterdampproductie, daar waar deze zich voordoet.

Elk gebouw is echter een geval apart en vereist dan ook specifieke materialen en oplossingen.